Katecheza maryjna w Polsce w latach 1905-2005

  • Katecheza maryjna w Polsce w latach 1905-2005
    Katecheza maryjna w Polsce w latach 1905-2005

Ks.  Marian  Zając

Wydawnictwo KUL: Lublin 2006

 

Rozprawa habilitacyjna pt. Katecheza maryjna w Polsce w latach 1905-2005 (Lublin: Wydawnictwo KUL 2006 ss. 446), koncentruje się ona wokół problematyki zadań, jakie stawiał Kościół przed katechezą maryjną oraz jej praktyczną realizacją w okresie jednego stulecia katechizacji w Polsce. Składa się ze wstępu, pięciu rozdziałów, zakończenia, zestawu bibliografii oraz streszczenia w języku niemieckim i angielskim.

 

Rozdział pierwszy (s. 33-78) ukazuje treść chrześcijańskiej nauki o Maryi, która jest podstawą dla katechezy maryjnej. W sposób szczególny zostały wyeksponowane trynitarne, chrystologiczne, pneumatologiczne oraz eklezjalne podstawy katechezy maryjnej. Maryja została ukazana zarówno w odwiecznym planie Trójjedynego Boga, jak również w kontekście oblubieńczej relacji wobec Boga Ojca, macierzyńskiej miłości do Jezusa Chrystusa oraz postawie całkowitego posłuszeństwa Duchowi Świętemu. Na podstawie takich przesłanek została wyeksponowana katecheza maryjna, która opiera się na Piśmie Świętym, świadectwach Tradycji oraz orzeczeniach Magisterium Kościoła.

 

Drugi rozdział (s. 79-150) ukazuje historyczny kontekst polskiej katechezy maryjnej do II wojny światowej. O jej znaczeniu decydowało dziedzictwo katechetyczne okresu zaborów oraz pastoralne oddziaływanie Kościoła katolickiego, konsolidujące katechizację w okresie unifikacji szkolnictwa. Wymiar maryjny katechizacji ukazał się nie tylko w planach nauki religii, podręcznikach i katechizmach, ale także w maryjnych kazaniach i naukach katechizmowych. Posiadał także swój dynamizm w działalności szkolnych organizacji o profilu maryjnym.

 

Rozdział trzeci (s. 151-241) prezentuje powojenną katechezę polską, realizowaną do 1961 roku w szkole, następnie do 1990 roku przy parafii oraz ponownie w szkole w okresie pluralizmu światopoglądowego po odzyskaniu suwerenności politycznej. W sposób szczególny zostało wyeksponowane oddziaływanie Ramowego programu katechizacji oraz jego konsekwencje dla teorii i praktyki katechezy maryjnej. Recepcja jego założeń maryjnych dokonała się w podręcznikach do nauczania religii. Tendencja umieszczania treści maryjnych w pomocach katechetycznych utrzymała się także po strukturalnej reformie polskiego szkolnictwa, zapoczątkowanej w 2001 roku.

 

Rozdział IV (s. 242-316) zawiera analizę działań zmierzających do ukierunkowania katechezy maryjnej w inicjatywach prymasów Polski oraz w listach Episkopatu Polski dwudziestego stulecia. Wskazuje także, w jaki sposób wytyczne zawarte w Ślubach Jasnogórskich i Wielkiej Nowennie Tysiąclecia oraz maryjny ruch pielgrzymkowy stworzyły sprzyjające środowisko dla rozwoju katechezy maryjnej. Impulsy programowe oraz wskazania metodyczne dla katechezy maryjnej zostały także przedstawione w kontekście wizyt pasterskich Jana Pawła II do ojczyzny oraz peregrynacji kopii obrazu Matki Bożej Częstochowskiej na ziemiach polskich.

 

Rozdział piąty (317-383) ukazał niezbędne kierunki odnowy katechezy maryjnej w warunkach polskich i postulaty dotyczące udoskonalenia form i metod katechezy maryjnej na progu trzeciego tysiąclecia chrześcijaństwa. Zaproponowana została strategia działania, która powinna polegać na odwróceniu błędnych tendencji w katechezie maryjnej. Jednocześnie zostały zgłoszone postulaty poprawnego lokowanie treści maryjnych w strukturze katechezy oraz poszukiwania sposobów pogłębienia jej wpływu na codzienne życie katechizowanych. Ukazane zostały także możliwości doskonalenia katechezy maryjnej przy wykorzystaniu potencjału formacyjnego ruchów i stowarzyszeń o profilu maryjnym. Najważniejszym zadaniem, jakie zostało wskazane, jest motywowanie katechizowanych do czynnego angażowania się na wzór Maryi w działalność zbawczą we wspólnocie Kościoła.

 

Zawierający 41 stron zestaw bibliografii załącznikowej wskazuje na bogactwo źródeł zastanych, literatury przedmiotu i literatury pomocniczej wykorzystanej w książce. Wśród źródeł ważną rolę odegrały katechizmy i podręczniki do nauczania religii, których ponad 120 posłużyło do naświetlenia problemu rozprawy. Refleksja naukowa jest oparta na solidnej bazie źródłowej oraz na polskiej i zagranicznej literaturze przedmiotu. Opierając się na Objawieniu Bożym i nauczaniu Magisterium Kościoła autor powiązał teorię katechetyczną z praktyczną realizacją katechezy maryjnej, co na gruncie polskiej katechetyki.