Dialog Boga z człowiekiem

 

 

Helena Słotwińska, ks. Władysław Głowa
Dialog Boga z człowiekiem
ISBN: 978-83-7702-467-9
Stron: 428
Format: B5 (oprawa twarda)
Rok wydania: 2012



 

SPIS TREŚCI

Wykaz skrótów

WSTĘP

ROZDZIAŁ I
Człowiek istotą dialogiczną
1. Dialog - jego znaczenie dla człowieka
1.1. Istota dialogu
1.2. Rola dialogu w procesie "stawania się" osobą
2. Istotne czynniki dialogu
2.1. Cztery filary wspierające wzajemne porozumienie się
2.2. Czterowymiarowość każdej wypowiedzi
2.3.Wielość informacji w wypowiedzi
2.4. Rola nastrojów, emocji i uczuć w dialogu
3. Słuchacz i nadawca komunikatu
3.1. Stosunek słuchacza do czterowymiarowości wypowiedzi
3.2. Odbiór wypowiedzi przez słuchacza
3.3. Spotkanie słuchacza z nadawcą wypowiedzi

Rozdział II
Dialog w kategoriach religijnych
1. Zbawczy dialog Boga z człowiekiem w historii zbawienia
1.1. Biblia o zbawczym dialogu Boga z człowiekiem
1.2. Nauczanie Ojców Kościoła o zbawczym dialogu Boga z człowiekiem
1.3. Zbawczy dialog Boga z ludźmi w liturgii Kościoła
2. Dialog międzyosobowy w kategoriach religijnych
2.1. Dialog duchowny
2.2. Dialog wewnątrzkościelny
2.3. Dialog międzyreligijny
2.3.1. Dialog ekumeniczny
2.3.2. Dialog z religiami pozachrześcijańskimi
2.4. Dialog z niewierzącymi
2.5. Dialog ze światem współczesnym

Rozdział III
Rola słuchania w dialogu
1. Istota i trud słuchania
1.1. Słuchanie i jego relacja do mówienia w dialogu
1.2. Słuchanie w dialogu przejawem troski o partnera
2. Przygotowywanie się do słuchania
2.1. Rola kontemplacji
2.2. Praktykowanie odpowiednich cnót
2.3. Właściwe używanie słów
3. Wychowywanie do słuchania

Rozdział IV
Słuchacze Słowa Bożego
1. Słuchacze słowa Bożego w świetle Biblii
1.1.Słuchacze słowa Bożego w Starym Testamencie
1.2. Słuchacze słowa Bożego w N owym Testamencie
2. Współcześni słuchacze słowa Bożego
2.1. Kaznodzieje i katecheci
2.2. Wierni świeccy

Rozdział V
Podstawowe źródła przepowiadania
1. Pismo święte i Tradycja
1.1. Pismo święte i Tradycja jednym źródłem przekazu O bjawienia
1.2. Pismo święte i Tradycja w życiu Kościoła
1.3. Pismo święte i Tradycja pierwszym źródłem przepowiadania
2. Magisterium Ecclesiae
2.1. Dokumenty Kościoła, podkreślające wielką wagę U rzędu Nauczycielskiego jako interpretatora Pisma świętego i Tradycji, potwierdzają prawdę, że jego orzeczenia są źródłem przepowiadania
2.2. Konieczność przyjmowania orzeczeń Urzędu Nauczycielskiego przez wiernych również wyraźnie wskazuje, że są one źródłem przepowiadania
2.3. Obowiązek dawania świadectwa wiary przez świeckich domaga się, aby orzeczenia Magisterium Ecclesiae były źródłem przepowiadania
3. Liturgia
3.1. Prawdy o naturze liturgii
3.2. Podstawowe prawdy o sakramentach
3.3. Główne prawdy o mszy świętej
3.4. Podstawowe prawdy o L iturgii godzin
4. Znaki czasu i doświadczenie życiowe słuchaczy

Rozdział VI
Niezbędne warunki do wejścia w dialog z Bogiem
1. Drogi, na których Bóg prowadzi dialog z człowiekiem
1.1. Świat stworzony
1.2. Znaki czasów i wydarzenia oraz znaki i symbole liturgiczne
1.3. Sumienie
1.4. Świadkowie Ewangelii i święci
1.5. Modlitwa
1.6. Magisterium Ecclesiae
1.7. Sakramenty i sakramentalia
1.8. Różne formy pobożności ludowej
2. Relacje pomiędzy głosicielem a słuchaczem słowa
2.1. Trzy podstawowe stopnie w relacjach międzyosobowych
2.2. Wzajemna miłość podstawowym warunkiem przyjęcia słowa Bożego
2.3. Znaczenie autorytetu głosiciela słowa Bożego

Rozdział VII
Efekty autentycznego dialogu
1. Człowiek będący rzeczywistym partnerem dialogu z Bogiem
1.1. "Nowy człowiek", który narodził się z Boga
1.2. Człowiek, który należy do rodziny Jezusa
1.3 Człowiek, który "ze śmierci przeszedł do życia" (J 5,24)
2. Dojrzałość chrześcijańska owocem słuchania Bożego słowa
2.1. Postawa wiary
2.2. Postawa apostolska (misyjna)
2.3. Postawa wspólnotowa (eklezjalna)
2.4. Postawa nadziei
2.5. Postawa miłości Boga i człowieka
2.6. Postawa modlitewnego dialogu z Bogiem
2.7. Postawa wspólnoty myślenia i postępowania z Chrystusem
2.8. Kierowanie się w życiu roztropnością

Zakończenie

Bibliografia

 

 

Bp prof. dr hab. Ignacy Dec

Recenzja wydawnicza:
H. Słotwińska – ks. W. Głowa, „Dialog Boga z człowiekiem w katechezie i homilii”, Lublin 2011

„Przez swoje Objawienie” (KO 2).  Prowadząc dialog z człowiekiem, Bóg posługuje się przede wszystkim katechetą i kaznodzieją. Słuchacz Bożego słowa, powinien być tak potraktowany przez katechetę czy kaznodzieję, aby nie miał żadnej wątpliwości, iż jest przyjacielem Boga – uczestnikiem dialogu z Nim oraz człowiekiem wezwanym do wspólnego życia z Bogiem w szczęściu wiecznym. Powinien również zdawać sobie sprawę z tego, że do autentycznego i owocnego słuchania, należy się odpowiednio przygotować. Głosiciel zaś Bożego orędzia, jest zobowiązany do korzystania z właściwych źródeł, gdyż tylko wówczas jego przepowiadanie będzie autentycznym słowem Bożym, słowem życia i dającym życie wieczne. Pragnienie przybliżenia tych i innych jeszcze prawd zarówno kaznodziejom, czy katechetom, jak i słuchaczom stało się urodzajną glebą, na której zrodziła się książka traktująca właśnie o dialogu Boga z człowiekiem w katechezie i homilii.

Wykorzystano dla jej powstania przede wszystkim źródła teologiczne: Pismo święte i Tradycję, Magisterium Ecclesiae oraz liturgię. Przydatne okazały się także osiągnięcia z zakresu pedagogiki i psychologii. W ten sposób opracowana pozycja przybrała charakter interdyscyplinarny. Przy zastosowaniu metody analizy i syntezy omawiane tutaj zagadnienia uzyskały obszerne naświetlenie i dostarczyły materiału do odpowiednich podsumowań oraz do wyciągnięcia konkretnych wniosków.

Strukturę niniejszej pozycji pod tytułem „Dialog Boga z człowiekiem w katechezie i homilii”, tworzy karta tytułowa, spis treści, wykaz skrótów, bibliografia, wstęp, siedem rozdziałów i zakończenie. Rozpoczęcie opracowania od ukazania człowieka jako istoty dialogicznej, świadczy o zakreśleniu szerokiego tła do omawianego problemu głównego. Autorzy ten obszar wypełnili następującymi zagadnieniami szczegółowymi: istota dialogu, jego rola w procesie „stawania się” osobą, czynniki, jakie należy uwzględnić dla wzajemnego zrozumienia się i efektywności dialogu (cztery filary wspierające wzajemne zrozumienie się, czterowymiarowość każdej wypowiedzi, wielość informacji w wypowiedzi, a także  nastroje, emocje i uczucia osób zaangażowanych w prowadzonym dialogu). Następnie zwrócono uwagę na problem słuchacza i „nadawcy” wypowiedzi w dialogu. Znalazły się tutaj następujące zagadnienia: stosunek słuchacza do czterowymiarowości każdej wypowiedzi, odbiór wypowiedzi przez słuchacza oraz spotkanie słuchacza z  „nadawcą” wypowiedzi, jako wynik właściwego dialogu.

W rozdziale drugim ograniczono problem dialogu do kategorii religijnych. Znalazły się w nim dwa zasadnicze zagadnienia, a mianowicie: zbawczy dialog Boga z człowiekiem w historii zbawienia (wypowiedzi Biblii i Ojców Kościoła o tym zbawczym dialogu, a także jego obecność w liturgii Kościoła) oraz dialog człowieka z człowiekiem w kategoriach religijnych, który obejmuje: dialog duchowny, wewnątrzkościelny, międzyreligijny, ekumeniczny, dialog z religiami pozachrześcijańskimi, z niewierzącymi oraz ze światem współczesnym.

Rozdział trzeci omawia rolę słuchania w dialogu oraz właściwe użyciu słowa. Jest tutaj mowa o istocie słuchania, jego konieczności oraz przewadze nad mówieniem w dialogu, o przygotowaniu do słuchania (przez kontemplowanie stworzonego świata i wielkich dzieł Bożych i ludzkich, praktykowanie odpowiednich cnót, a także przez właściwe użyciu słowa) i o wychowaniu do niego.

Prezentację słuchaczy Bożego słowa jako prawdziwych partnerów w dialogu z Bogiem dokonuje rozdział czwarty. Ukazuje zaś ich najpierw w świetle Biblii (w Księgach Starego i Nowego Testamentu), a następnie są przedstawieni współcześni słuchacze Bożego słowa, czyli kaznodzieje i katecheci oraz wierni świeccy (ich religijność, oczekiwania w stosunku do kazań, charakterystyka wybranych grup wiernych świeckich).

Problem wykorzystania właściwych źródeł przepowiadania takich jak: Pismo święte i Tradycja, liturgia, Magisterium Ecclesiae oraz znaków czasu i doświadczenia życiowego słuchaczy przez katechetów i kaznodziejów - co decyduje o autentyczności głoszonego przez nich słowa Bożego w dialogu Boga z człowiekiem - omawia rozdział piąty.

W rozdziale szóstym, noszącym tytuł: „Niezbędne warunki do wejścia w dialog z Bogiem”, zostały zaprezentowane najpierw różne drogi, którymi słowo Boże dociera do słuchaczy (świat stworzony, znaki czasów, znaki i symbole, doświadczenia życiowe, ludzkie sumienie, świadkowie Ewangelii i święci, modlitwa, orzeczenia Nauczycielskiego Urzędu Kościoła, sakramenty i sakramentalia, różne formy pobożności ludowej), a następnie omówiono trzy zasadnicze stopnie dialogu w relacji z Bogiem oraz podkreślono wzajemną miłość jako podstawowy warunek przyjęcia słowa Bożego, a także posiadanie należnego autorytetu przez głosiciela Bożego orędzia.

Ostatni – siódmy rozdział przedstawia efekty autentycznego dialogu. Zatem, partner dialogu z Bogiem, to „człowiek nowy”, który narodził się z Boga, to członek rodziny Jezusa oraz człowiek, który przeszedł ze śmierci do życia. Ponadto rozdział ten mówi o dojrzałości chrześcijańskiej słuchacza Bożego słowa, która się objawia w postawie wiary, nadziei i miłości, w postawie misyjnej i eklezjalnej oraz w postawie modlitewnego dialogu z Bogiem, wspólnoty myślenia i postępowania z Chrystusem, a także kierowaniu się roztropnością.

Niniejsza książka zawiera bardzo pożyteczny materiał nie tylko dla urzędowych głosicieli słowa Bożego (katechetów i kaznodziejów), ale dla każdego, kto słucha głoszonego orędzia zbawczego i chce wprowadzać je w życie. Stanowi bowiem dobrą pomoc, aby utwierdzić się w przekonaniu o niezwykłej wartości prowadzenia autentycznego dialogu z Bogiem, który na ziemi rozpoczęty  przygotowuje człowieka do jego kontynuowania w wieczności. Ponadto podaje wskazówki, jak należy odpowiadać Bogu, który jest inicjatorem dialogu z człowiekiem, jak się do tego dialogu przygotować i na czym polega do niego wychowanie.

Kaznodzieja czy katecheta, jako Czytelnik tejże książki, odświeży i pogłębi swoją świadomość, że głosząc autentyczne słowo Boże, reprezentuje Chrystusa - Odwieczne Słowo Boga Ojca, „Słowo, które stało się Ciałem” i zostało wypowiedziane do ludzkości, jako ostatnie i niezmienne, chociaż przeminą niebo i ziemia (por. Łk 21,33). Ta zaś prawda zobowiązuje ich do nieustannej kontemplacji tego Odwiecznego Słowa, aby było najpierw dla każdego, kto Je głosi, Drogą, Prawdą i Życiem, a wówczas posługa słowa będzie dla jego głosicieli środkiem pomocnym do zacieśniania zjednoczenia z Bogiem i źródłem radości oraz przyniesie obfite owoce również w sercach słuchaczy – uczestników dialogu z Bogiem.

Problematyka podjęta w książce „Dialog Boga z człowiekiem w katechezie i homilii”, która dotyczy spotykania się Boga z człowiekiem na płaszczyźnie dialogu, pozwoliła na wyciągnięcie konkretnych wniosków i postawienia ważnych postulatów. Spośród wniosków za najważniejsze należy wymienić: a) konieczność postawy dialogicznej dla realizacji swojej osobowości; b) uzależnienie efektywności dialogu od uwzględnienia: czterech filarów wspierających wzajemne zrozumie się partnerów dialogu, od świadomości dotyczącej prawdy o czterowymiarowości każdej wypowiedzi, wielości informacji w wypowiedzi oraz od roli nastrojów, emocji i uczuć; c) dialog religijny jest odzwierciedleniem transcendentalnego dialogu pomiędzy osobami Trójcy Świętej; d) słuchanie w dialogu ma przewagę nad mówieniem, jest czymś trudniejszym od niego i należy się do niego dobrze przygotować; e) Boga należy bardziej słuchać aniżeli ludzi i to nawet z narażeniem życia;; f) głosiciele słowa Bożego powinni być pierwszymi jego słuchaczami i mają obowiązek korzystania w właściwych źródeł; g) Bóg prowadzi dialog z człowiekiem na wielu drogach; h) konieczność poprawnych wzajemnych relacji pomiędzy partnerami dla owocnego dialogu; i) bycie słuchaczem autentycznym uzależnione jest od spełnienia czterech warunków: uważne słuchanie, troska o zrozumienie, odpowiedź na słowo Boże w czasie liturgii oraz w życiu; j) owocem autentycznego słuchania słowa Bożego jest dojrzałość chrześcijańska; k) niepodjęcie dialogu z Bogiem jest grzechem.

Powyższe wnioski można jednocześnie uznać za postulaty wysunięte pod adresem zarówno tych, którzy głoszą słowo Boże, jak i tych, którzy są jego słuchaczami. Uwzględnienie zaś ich w swoim życiu umożliwi nam dawanie właściwych odpowiedzi Bogu, który jest inicjatorem dialogu z człowiekiem.

Recenzowana książka pt. „Dialog Boga z człowiekiem w katechezie i homilii”, stanowi niewątpliwie dużą pomoc dla wszystkich, którzy nie chcą być tylko zwykłymi słuchaczami Bożego orędzia, ale pragną by prowadzony z nimi przez Boga dialog był dla nich drogą wiodącą do parwdziwej dojrzałości chrześcijańskiej, a tym samym przygotowywał ich do dialogu z Bogiem w Trójcy Jedynym w naszej ojczyźnie w niebie.